کاخ های سعدآباد:
18 کاخ کوچک و بزرگ از دورههای قاجاریه و پهلوی در سعدآباد وجود دارد که عبارتند از:
- کاخ احمدشاهی (در اختیار بسیج خواهران)
- کاخ شهوند (کاخ موزه سبز فعلی)
- کاخ سفید (کاخ موزه ملت)
- کاخ اختصاصی (موزه تاریخ طبیعی سابق در حال حاضر در اختیـار نهاد ریاســت جمهوری)
- کاخ اسود (سیاه) موزه هنرهای زیبا فعلی
- کاخ شمس (موزه مردم شناسی)
- کاخ اشرف (موزه ظروف سابق)
- کاخ غلامرضا (ساختمان تبصره 36)
- کاخ ملکه مادر (ســــاختمان جمهوری)
- کاخ احمدرضا (در اختیار نهاد)
- ساختمان عبدالرضا (امور اداری سعدآباد)
- کاخ بهمن پهلوی پسر غلامرضا (مرکز آموزش)
- کاخ شهرام پسر اشرف (موزه نظامی)
- کاخ فریده دیبا (در اختیار نهاد)
- کاخهای قدیم و جدید ولیعهد رضا پهلوی (موزه بهزاد و دفینه)
- کاخ فرحناز و علیرضا فرزندان محمدرضا پهلوی( موزه خط و کتابت میرعماد)
- موزه لیلا (موزه آبکار)
علاوه بر کاخهای مذکور و چندین ساختمان قدیمی دیگر، تاسیسات و امکانات دیگری همچون: سالنهای مرغداری و گاوداری، موزستان و گلخانههای گوناگون، استخرهای مختلف، چشمه سارها، زمینهای تنیس و سالن بولینگ، سینما و آمفی تئاتر روباز در این مجموعه 110 هکتاری وجود دارد.
مدیریت کاخ های سعدآباد و نیاوران
مديركل روابط عمومي، امور فرهنگي و اجتماعي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري گفت: دو مجموعهي فرهنگي ـ تاريخي نياوران و سعدآباد بهعنوان دو ابزار فرهنگي ويژه زير نظر بخش امور فرهنگي و اجتماعي سازمان قرار ميگيرند. حسن محسني با بيان اينكه من سرپرست اين دو مجموعه خواهم بود ولي اين مسؤوليت «پست» نيست، ادامه داد: مجموعههاي سعدآباد و نياوران بازوها و ابزارهاي اجرايي امور فرهنگي سازمان ميراث فرهنگي هستند و از اين پس، بهرهبرداري از اين دو مجموعه زير نظر مديركل روابط عمومي، امور فرهنگي و اجتماعي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري انجام ميشود.
او در پاسخ به اين پرسش كه قرار بود چهار موزهي بزرگ شامل موزهي ملي ايران، مجموعههاي گلستان، سعدآباد و نياوران بهصورت هيأت امنايي و به رياست رييسجمهور مديريت شوند، گفت: موزهي ملي ايران حالت هيأت امنايي شدن خود را دارد. كاخ گلستان نيز به اين سمت ميرود كه به اين شكل اداره شود. شيوهي ادارهي دو مجموعهي سعدآباد و نياوران نيز از طريق مديريت امور فرهنگي انجام ميشود.
سخنگوي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري بيان كرد: اين سازمان يكسري وظايف حاكميتي مانند مراقبت، حفاظت از مجموعهها، كارهاي نظارتي، بخصوص در زمينهي امين اموالها دارد كه آنها را به شيوهي قديم و بهترين نحو انجام ميدهد.
وي با تأكيد بر اينكه سازمان وظيفهي حاكميتي خود را در اين زمينه كنار نميگذارد، اظهار كرد: بحثهاي قابل واگذاري به بخش خصوصي در اين مجموعهها هنوز دنبال ميشوند. در اين راستا، حدود 40 فضاي تفريحي و تجاري در مجموعهي سعدآباد با مناقصهاي كه برگزار شد، در حال واگذاري به بخش خصوصي هستند.
محسني معتقد است: مجموعههاي تاريخي سعدآباد و نياوران فضاهاي قابل واگذاري زيادي دارند كه ميتوان از آنها استفاده كرد.
به گزارش ايسنا، كاخ ـ موزهي نياوران در بهمنماه 1357 توسط مردم منطقهي نياوران فتح شد و تا سال 1363 كميتهي مردمي منطقهي نياوران به سرپرستي آيتالله سيدحسن مصطفوي از اين مجموعهي فرهنگي ـ تاريخي نگهداري كرد تا اينكه در سال 1363 اين مجموعه به وزارت ارشاد تحويل داده شد.
براساس مصوبهي شوراي انقلاب و مجلس شوراي اسلامي در سالهاي 1358 و 1359 كاخهاي نياوران و سعدآباد بايد به موزه تبديل ميشدند. به همين دليل، در سال 1365 كاخ ـ موزهي نياوران با حضور رفتگرهاي شهرداري افتتاح شد و سال 1376 موزهي جهاننما، سال 1377 كاخ صاحبقرانيه و سال 1379 كوشك احمدشاهي افتتاح شدند.
مجموعهي نياوران بهطور مشترك با سعدآباد از اوايل دههي 70 تا سال 1376 به سرپرستي شكوهي كه از وزارت ارشاد به ميراث فرهنگي آمده بود، اداره ميشد. از 1376 تا 1378 تهرانيمقدم سرپرستي اين دو مجموعه را برعهده گرفت. پس از آن، بهدليل بحثهايي كه بر سر قابليتهاي اين دو مجموعهي فرهنگي ـ تاريخي شده بود، مديريت آنها تفكيك شد و از مهرماه 1378 مسعود صالحي كه تا پيش از آن مديركل آموزش، انتشارات و توليدات فرهنگي سازمان ميراث فرهنگي بود، بهمدت هفتسال مدير مجموعهي تاريخي نياوران بود. در نيمهي دوم سال 1385 با بازگشت صالحي به مجموعهي شهرداري، كاخ نياوران بهمدت چندماه زير نظر مدير وقت مجموعهي سعدآباد ـ افشين كرمي ـ رفت.
پس از حدود پنجماه، يعني از فروردينماه 1386 مهناز امامدادي كه قبلا مدير صنايع دستي هرمزگان بود، مديريت مجموعهي تاريخي ـ فرهنگي نياوران را برعهده گرفت. شهريورماه سال گذشته، او به موزهي رضا عباسي رفت و جايش را مسعود شريفي گرفت كه تا پيش از اين، رييس دفتر معاون صنايع دستي و مدير بخش نمايشگاههاي صنايع دستي بود. بهار امسال نيز با رفتن شريفي به كاخ گلستان، مديريت نياوران دوباره بهصورت مشترك با سعدآباد يكي شد و عليرضا مقيمي كه از ستاد گردشگري جنگ چند ماهي بود به سعدآباد رفته بود، مسؤوليت كاخ نياوران را نيز برعهده گرفت.
همچنين كاخ ـ موزهي سعدآباد پس از فتح در سال 1357 توسط مردم و نگهداري كميتهي ارتش و انقلاب از اين مكان، از سال 1358 در اختيار وزارت ارشاد قرار گرفت و پس از مديريتهاي مشترك شكوهي و تهرانيمقدم در دو مجموعهي سعدآباد و نياوران، از سال 1378 محمد عبدالعليپور كه تا پيش از اين، رييس كل موزههاي كشور بود، با حفظ سمت، نخستين رييس مستقل كاخ ـ موزهي سعدآباد شد.
عبدالعليپور شش سال مديريت مجموعهي سعدآباد را برعهده داشت تا در اواخر سال 1384 افشين كرمي جاي او را گرفت. كرمي تا خرداد 1387 در سعدآباد ماند و پس از او، عشرت شايق ـ نمايندهي مردم تبريز در مجلس هفتم ـ مدير سعدآباد شد؛ اما او نيز شهريور 1388 از سعدآباد رفت و جاي خود را به كوثرنشان بهعنوان سرپرستي چندماهه داد تا اينكه در آذرماه 1388 عليرضا مقيمي از ستاد گردشگري جنگ بيرون آمد و مدير كاخ ـ موزهي سعدآباد شد. اكنون نيز مقيمي از مديريت مجموعهي سعدآباد رفته و با حكم بقايي ـ دبير شوراي هماهنگي مناطق آزاد و رييس سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري ـ سرپرست سازمان منطقهي آزاد ارس شده است.
از اين پس نيز هر دو كاخ ـ موزهي سعدآباد و نياوران به سرپرستي حسن محسني ـ مديركل روابط عمومي، امور فرهنگي و اجتماعي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري ـ اداره خواهند شد.
29 دی 1389
منابع: همشهری آنلاین، سایت مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد، وبلاگ باهم
