مسجد جمعه عتیق اصفهان دارای مجموعه ای از آثار و ابنیه و تزیینات هنری دوران اسلامی است، جامع مذکور شامل ابنیه تاریخی زیر میباشد: شبستانی با ستونهای ضخیم مدور و مزین بگچبری که ساختمان آن بدوره دیلمیان نسبت داده میشود.
گنبد خواجه نظام الملک وزیر که از ابنیه دوران سلجوقی است، و در ضلع جنوبی صحن واقع شده است. (465-485 هجری ).
چهلستونهای اطراف این گنبد نیز از دوره سلجوقی است. گنبد تاج الملک در شمال مسجد واقع شده است که بگنبد خاکی نیز شهرت دارد. سال ساختمان آن در کتیبه کوفی گنبد 481 هجری ثبت شده و از ابنیه دوره سلجوقی است.
سر در مسجد قدیمی که مورخ بسال 515 هجری است . ایوان یا صفه شاگرد متعلق بدوران سلجوقی است، این صفه دارای تزئیناتی از قرن هشتم هجری ( ص 26 ) بوده و در زمان شاه سلیمان صفوی مرمت شده است. صفه صاحب بنای اصلی آن از قرن ششم هجری است، سپس در قرون بعد الحاقات و تزئیناتی در آن بعمل آمده . دو مناره آن متعلق بزمان آق قویونلو و تزیینات کاشیکاری آن از دوران صفوی است.
ساختمان صفه استاد ( ایوان غربی ) متعلق بقرن ششم هجری است، که سپس در عهد صفوی تزئین و کاشیکاری شد است.
صفۀ عمروبن عبدالعزیز از ابنیه آل مظفر است، که ردقرن دهم هجری تزئین یافته و کتیبه ای در ایوان آن نصب شده است، مسجد اولجایتو که در غرب صحن عتیق واقعشده ، دارای محراب گچبری از دوران مغول و مورخ بسال 710 هجری است، که از لحاظ هنر گچبری و دارا بودن خطوط کوفی شاهکاری بشمار میرود.
در جنب این مسجد شبستان بزرگی است که در سال 851 هجری ساخته شده است.
ساختمان صفه درویش ( ایوان شمالی ) و چهلستون آن از انبیه قرن ششم هجری است که بعداً در زمان شاه سلیمان صفوی تعمیر و تزئین یافته است. ساختمان روی حوض در وسط صحن مسجد جامع از ابنیه زمان شاه عباس اول صفوی است. آرامگاه مجلسی در جنب مسجد واقع شده است .
مسجد جمعه اصفهان معرف شیوه های مختلف معماری و هنرهای تزیینی ده قرن تاریخ آثار اسلامی ایران است. در مجموعه ساختمانهای این مسجد نمونه مکتب خاص معماری ایران از عصر سلجوقی تا حال حاضر مشاهده میشود.
