و بیشتر به تاجرانی مربوط می شود که قصد عقد قرارداد تجاری و ارتباط اقتصادی با کشورها یا شهرهای دیگر را دارند. طبیعتاً این سفرها هنگامی اتفاق می افتد و یا افزایش می یابد که محل و مقصد سفر دارای رونق اقتصادی باشد و پتانسیل های سرمایه گذاری را دارا باشد.
طرفداران این مفهوم معتقدند فرایند گردشگری نوع تجارتی شده مناسبات سنتی بین میزبان و مهمان است كه در آن غریبهها و مسافران در جامعه میزبان نقشهایی موقتی ایفا میكنند. بنابراین گردشگری به عنوان مهمان نوازی تجاری و صنعتی معرفی میشود.( تایلر 1932، هیلر 1977-1976، لیپر 1997).
مقصود اصلی چنین گردشگری تفریح یا استراحت نیست بلكه برای انجام بخشی از حرفه و كار خود عازم سفر میشود. كشورهای گردشگر پذیر شرایطی را فراهم میكنند تا این نوع گردشگران بتوانند در مدت اقامت خود به فعالیتهای دیگری نیز بپردازند و فرصتهای بیشتری برای تفریح داشته باشند. برنامه ریزان این كشورها امكان تفریح، استراحت و بازدید از آثار و ابنیه و سایر جاذبههای گردشگری منطقه خود را برای این نوع از گردشگران فراهم میكنند. (آپوستولوپوس،1388 :81).
سفرهای بازرگانی معمولاً به مراکز اقتصادی صورت میگیرد. بسیاری از مراکز بزرگ بازرگانی در سراسر دنیا در این امر رقابت میکنند تا پذیرای چنین مهمانانی باشند. کشورهایی همچون آمریکا، آلمان، ژاپن، انگلیس بیشترین مسافران تجاری را به خود جلب مینمایند حتی در آمریکا 25 درصد مسافران را این نوع گردشگران تشکیل میدهند. در بسیاری از شهرهای بزرگ ایالات متحده آمریکا، مکانهای خاصی در نظر گرفته شده است که آنها را مرکز مجامع و گردهماییها مینامند و بازرگانان یا کسانی که با هدف بازرگانی و تجارت به مسافرت میروند، میتوانند از این محیطهای آرام و تفریحی استفاده کنند. در این کشور در سال 1995 در مجموع 983600 گردهمایی یا جلسه تشکیل شد، 77/7 میلیون نفر در آنها شرکت کردند و درآمدی بالغ بر 4/37 میلیارد دلار به همراه داشت (اعرابی و پارسائیان، 1377: 187- 177). (رضوانی، 1387: 9) .
از ویژگیهای این نوع مسافرتها، این است که میهمانان در هتلهای کشور یا شهر مقصد پولهای زیادی خرج و خرید میکنند و در مکانهای تفریحی نیز مبلغ زیادی به مصرف میرسانند. طبقه بازرگانان بیش از سایر طبقات از هتلها استفاده میكنند. این امر شاید به لحاظ انجام امور حسابرسی آنان میباشد و هتل علاوه بر محل اقامت و استراحت، به عنوان دفتر كار هم، برای این قبیل توریستها محسوب میشود(رضوانی، 1386: 82). اکنون سفرهای تجاری بزرگترین منبع درآمد اقتصادی است که از نظر درجه اعتبار، در مراتب بالای اهمیت قرار دارد.
حضرت علی (ع) در عهدنامه مالکاشتر به جهانگردی بازرگانی که موجب اشتغال زایی و رونق اقتصادی میشود توجه خاص فرموده و این گروه را چنین معرفی نمودند: «بازرگانان مردمی آرامند با کسی نمیستیزند، آشتی جویند و فتنه بپا نمیکنند.»[2]. امام محمدغزالی معتقد است: اگر سفر به قصد روانه شدن به جایی که در آن جا معیشت فراختر است، باشد و کسب روزی و ارتزاق سهل تر، آنجا دین در سلامت و دل آرامتر خواهد بود. (شالچیان، 1387: 153).
پیشرفت فناوری ارتباطات، باعث شده است که ماهیت این گونه سفرها مورد پرسش قرار گیرد. سرعت پست الکترونیکی و استفاده از سیستم دورنگار و تواناییهای بالقوه میزگردهمایی که از راه دور تشکیل میشود از جمله دلیلهایی است که برای حذف یا کاهش سفرهای تجاری و بازرگانی برمیشمارند. شرکتها و سازمانها، جلسههایی تشکیل میدهند تا نیاز به این سفرها را مورد ارزیابی قرار دهند.
در حال حاضر آمار برگزاری نمایشگاه در كشورهای حاشیه خلیج فارس و چین رو به افزایش است و كشورهای اروپایی نیز با ثبت نمایشگاههای پربیننده خود جای ثابتی در این بازار باز كردهاند. دبی یکی از اولین بازیگران مستعد این نوع گردشگری به شمار میرود. در سال 2009، هنگامی که مسافرت تجاری به طرز چشمگیری کاهش یافت، ابوظبی میزبان یک میلیون و 540 هزار گردشگر بود که در مقایسه با 2008 رشدی دو درصدی داشت. در سال 2009، بیش از پنج میلیون و 200 هزار بازدیدکننده اجلاسهای تجاری به چین مسافرت کردند، که در این میان کشورهایی نظیر، کره، ژاپن، آمریکا، روسیه، آلمان، انگلستان و کانادا در رده برترین بازارهای تجاری این کشور محسوب میشوند. آمریکا همچنان بزرگترین بازار اجلاسهای بینالمللی به شمار رفته و با ثباتتر از دیگر کشورها در مقابله با وضعیت اقتصادی سال 2009 بوده است. بالتیمور که شهری کوچک به شمار میرود در سال 2008، نزدیک به سه میلیون و 820 هزار مسافر تجاری را تجربه کرده که 258 هزار نفر از آنها را بازدیدکنندگانی خارجی تشکیل میداد.
ایران به دلیل قرار گرفتن در مسیر تجاری آسیای میانه، امكانات بندری، قرار گرفتن در مسیر ارتباط تجاری تركیه با شرق و قرار داشتن در موقعیت مناسب برای ورود به بازار افغانستان، عراق و آسیای میانه، امكان مناسبی برای بهرهگیری از گردشگری تجاری دارد. ضمن اینكه امكانات مناسب برگزاری نمایشگاه و همایش در تهران، مشهد، تبریز، اصفهان، شیراز و چند شهر بزرگ كشور در كنار امكانات مناسب اقامتی و حمل و نقل میتواند شرایط را برای رونق این شاخه گردشگری فراهمكند. به دلیل وضعیت اقتصادی ایران و نیز اوضاع سیاسی، سفرهای تجاری بیشتر از داخل به خارج از کشور صورت می گیرد.
[1] Meeting Incentive Conversations
[2]. نهجالبلاغه، نامه 53
