از مهمترین این سازمانها مىتوان، کلوپهاى کوهنوردی، اتومبیلرانی، جامعه تعطیلات، اقامتگاههاى جوانان، مهمانخانهها و غیره را نام برد.
همزمان با فعالیت این مؤسسات، تلاش کارگران در جهت کسب روزهاى تعطیلى و مرخصى نیز افزایش یافت. بالاخره پس از جنگ جهانى اول کارگران موفق شدند مرخصى توأم با دستمزد را بهدست آورند.
بهدنبال این تحولات بود که امکان انجام مسافرت به خارج از محل دائمى اقامت براى آنها فراهم شد و در نتیجه جهانگردى شکوفا گردید. در فاصله بین دو جنگ جهانى جهانگردى ویژگىهاى قبلى خود را از دست داد. در این دوران جهانگردى دیگر پدیدهاى قالبی، اشرافى و انحصارى نبود. در پى افول این جنبهها، بازار هتلهاى لوکس کساد شد و مهمانخانههاى معمولى که مورد استفاده عموم مردم قرار مىگرفت، رونق فراوان یافت و بدین ترتیب جهانگردى انبوه متولد شد.
بهمنظور رعایت دقت بیشتر، بهتر است از جهانگردى جمعیتها و جهانگردى تودهها صحبت کنیم.
در بخش نخست، یعنى جهانگردى جمعیتها، هدف نهائى استفاده از مفهوم مثبت آن است. در پرتو همین مفهوم آمار کلی، همواره در حال تزاید است. به همین دلیل محتواى اینگونه از جهانگردی، با جهانگردى اشرافى کاملاً در تضاد است.
اما در بخش دوم، یا جهانگردى تودهها، که اغلب در کشورهائى که با رهبرى جمعى اداره مىشوند، این خطر وجود دارد که جهانگردى بهعنوان وسیلهاى در جهت جمعبندى نظریات سیاسى و گرفتن ایام فراغت، بهکار گرفته شود. نظیر آنچه که در زمان تسلط رژیم فاشیست در ایتالیا اتفاق افتاد.
به هر صورت 'جهانگردى تودهها' را نباید با 'جهانگردى اجتماعی' در هم آمیخت. در حقیقت 'جهانگردى تودهها' را که بىشک پدیدهاى اجتماعى است نمىتوان در قالب تکنیکى 'جهانگردى اجتماعی' نامگذارى کرد.
از طرف دیگر 'جهانگردى اجتماعی' الزاماً نباید براى جمعیتها عملى شود بلکه مىتواند از طریق اتحادیه و یا سازمانهاى علاقهمند ذىنفع ترتیب یابد.
از نقطهنظر تکنیکی، جهانگردى اجتماعى به پدیدهاى اطلاق مىگردد که از طریق اتحادیهها و مؤسسات مربوطه، و بدون چشمداشت مادی، و تنها با بهرهگیرى از تسهیلات مردمى و منابع خارجى تشکیل مىگردد. 'این شیوه خاص از جهانگردى علاوه بر بهرهگیرى از اهداف عمومى جهانگردی، نظیر بازیابى انرژى از دست رفته، سلامت، فرهنگ این ویژگى را دارد که پیوند عاطفى میان جهانگردان را استحکام مىبخشد' .
ویژگىهاى جهانگردى اجتماعى:
هدف اصلى دفتر بینالمللى جهانگردى اجتماعى (Bureau. International du Tourisme Social-Bits)، عبارت است از برقرارى مجموعه روابطى که باعث شوند، اقشار کم درآمد جوامع امکان جهانگردى را پیدا کرده و حداقل از تسهیلات و مواهب آن بهرهگیرى نمایند.
چنانچه صفت (اجتماعى را بر واژه جهانگردی) بیفزائیم معانى زیادى از ترکیب این دو کلمه حاصل مىشود. که برآوردن مفاهیم زیر از آن جمله است:
- اجتماع مخالف فرد، و برابر با جمع است. در اینجا هدف از آن بحث پیرامون نوعى از جهانگردى است که براى فرد تشکیل نمىشود، بلکه براى گروهها، سازماندهى مىگردد.
- اجتماع با توجه به موضوعى که محرک آن است، نشان مىدهد که عامل این نوع بهخصوص از جهانگردى یک 'حقیقت مشترک' است که مىتوان در سطوح زیر جلوهگر شود.
- در سطح بخش خصوصى در قالب کلوپها، اتحادیهها، مجامع بعد از کار، بنگاههاى خصوصى ویژه اعضاء، مدارس جهت دانشآموزان، سندیکاها براى کارگران و غیره تشکیل شده و به فعالیت بپردازد.
- در سطح عمومى مىتواند در قالب مؤسساتى به همین منظور پیشبینى و در کل کشور بنا گردد و شعبههائى نیز در ایالات، ولایات، استانها و غیره دایر نماید.
- اهتمام با عطف به همترازى ارزشها، و بدون درنظر گرفتن اهداف سودجویانه ولى در عین حال با هدف والاى فرهنگی.
- اجتماع با بهرهگیرى از تعهدات جامعه: که از طریق آن دولت یا سایر مؤسسات عمومى با اشکال گوناگون نظیر پرداخت هزینه سفر، تأخیر در بازپرداخت بدهی، تقسیط، تخفیف تعرفه، تسهیلات مالیاتى و غیره کمکهاى مالى خود را بهنفع جهانگردى و جهانگردان ارائه مىنماید.
- اجتماع از طریق اجراء شیوهاى از جهانگردى غیرلوکس که از نقطهنظر اقتصادى با پذیرش و استقبال طبقات وسیع مردم روبهرو شود. نظیر ایجاد تسهیلات در حمل و نقل جمعی، خانههاى حومه شهری، کمپینگ و غیره به اهداف جهانگردى اجتماعى کمک مىکند.
با این همه عدهاى معتقد هستند، وظیفه جهانگردى اجتماعى موقتى است و فقط جهت کمک به طبقات کم درآمد انجام مىشود. زیرا پس از آنکه وضعیت اقتصادى کارگران به سطحى رسیدند که قادر شدند جهانگردى سازمان یافته حرفهاى را بپذیرند آن را جانشین جهانگردى اجتماعى میکنند. دلیل واقعى وجود چنین مؤسساتى آن نیست که با ارائه کردن نوعى از جهانگردی، کل و مجموعهٔ جهانگردى را تضعیف نماید. اما طبیعى است که این نوع بهخصوص از جهانگردى با کیفیت ویژهاى که دارد، قادر است رفتار متناسب و شایستهاى در جهانگرد بهوجود آورد که مسلماً در یک مشترى ساده به چشم نخواهد خورد.
در کشورهاى اقتصاد غیرآزاد در کشورهاى بلوک شرق، دولت تنها رهبر، مدیر و مجرى تمامى برنامههاى جهانگردى است پس از سال ۱۹۲۰ در اتحاد جماهیر شوروى و بعد از سال ۱۹۴۸ در سایر کشورهاى پیمان Comecon جهانگردى جزء وظایف دولت منظور شد. تأسیسات جهانگردى موجود نظیر هتلها، پانسیونها، مسافرخانهها و غیره به خانههاى جمعى جهت استراحت کارکنان تبدیل گردید. پس از سال ۱۹۵۲ ساختمانها و مؤسسات جهانگردى گسترش یافت، و بدین ترتیب میزان عرضه جهانگردى توسعه یافت. مرزها باز شد و بهتدریج مشتریان خارجى سرازیر گردیدند. در هر کدام از این کشورها، نهادهاى ادارى و کمکهاى مالى بهمنظور گسترش جهانگردى شروع به فعالیت کردند.
سازماندهى، اداره و کنترل جهانگردى بینالمللى در شرق اروپا توسط آژانسها و بنگاههاى ملى انجام مىشد که مهمترین آنها عبارت بودند از: Lntourist در اتحاد جماهیر شوروى Reiseburo در آلمان شرقى Balkantourist در بلغارستان Lbusz در مجارستان Orbis در لهستان Ont-Car-Rat در رمانى Cedok و در چکسلواکى همزمان، جهانگردى ملى نیز بهوسیله تعداد بىشمارى از دستاندرکاران انجام مىشد.
گفتنى است که در این کشورها چگونگى تشخیص جهانگردى اجتماعى و غیراجتماعى بسیار دشوار است.
در اتحاد جماهیر شوروى سابق که الگوى ساخته شده جهت سایر کشورهاى بلوک شرق بود، جهانگردى ملى بدینسان سازمان یافته بود:
1)شورای مرکزى سندیکاهاى کارگران:
وظیفه این شورا عبارت بود از انجام مسئولیت در زمینه امنیت اجتماعی، اداره تقریبى کلیه مؤسسات درمانی،استراحتگاهها، هتلها، پانسیونها.
2) شوراهاى مردمى منطقهاى یا استانى:
این ارگان نیز مالکیت هتلها و پانسیونهاى بیشمارى را دارا بود.
3)- Kolkoz بنگاههاى کشاورزى:
این سازمان مالکیت ایستگاههاى درمانی، استراحتگاهها، هتلها و پانسیونهاى متعددى را بهعهده داشت.
4) جوانان کمونیست و سایر گروههاى جوانان: مدیریت و سازماندهى باقىمانده نهادها و کارگاههاى جوانان را به انجام مىرساند.
5) اتحادیههاى ورزش دوستان: مدیریت اقامتگاههاى جوانان و کلبههاى کوهستانى را به عهده داشت. تعاونىهاى مصرف که مالک بعضى از مراکز جهانگردى بود.
سازماندهى جهانگردى اجتماعى در کشورهاى جهان غرب :
بهطور کلى اعمال ابتکار بر روى جهانگردى اجتماعى در کشورهاى مختلف جهان غرب به بخش خصوصى واگذار گردیده است. دخالت دولتها در این زمینه، تنها به ایجاد هماهنگى لازم، در نحوه اداره این مؤسسات محدود مىشد.
با این همه نوع و میزان دخالت دولت در کشورهاى مختلف، متفاوت است.
بلژیک:
در این کشور احداث تأسیسات مربوط به جهانگردى اجتماعی، بهطور کامل به بخش خصوصى سپرده شده است. قسمت اعظم سازمانهاى جهانگردی، از طرف اتحادیههائى که هدف سودجوئى ندارند، مانند جنبشهاى سندیکائی، خانوادگى و یا جوانان که مدیریت مراکز تعطیلاتى براى خانوادهها و همچنین اقامتگاههاى جوانان را بهعهده دارند، جهانگردى اجتماعى را تشکیل مىدهند.
فرانسه:
ارگانهاى بسیارى در این کشور به برگزارى جهانگردى اجتماعى همت گماشتهاند. علاوه بر 'اتحادیه جهانگردى اجتماعی، که بدون داشتن هدف منفعتطلبانه در این بخش فعال است، سازمانهاى زیاد دیگرى وجود دارد، که بهطور مستقیم یا غیر مستقیم مجتمعهاى تعطیلاتى جوانان، کمپینگها، خانههاى خانوادگى، ویلاهاى تعطیلات جوانان، گشتهاى دستهجمعى روستائى و غیره را اداره مىکنند. همچنین کمیتههاى برابرى خدمات اجتماعى و صندوقهاى بازنشستگان و غیره نیز در این زمینه نقش مؤثرى دارند. اکثریت شرکتها نیز در سازمان ملى اتحادیههاى جهانگردى عضویت دارند، علاوه بر آن 'Fedration des logis de france فدراسیون اقامت فرانسه' بیش از سه هزار و پانصد انستیتوى کوچک هتلدارى روستائى را در درون خود مجتمع کرده است.
انگلستان:
در انگلستان جهانگردى اجتماعى به معنى واقعى کلمه وجود ندارد. با این همه بعضى از انجمنهاى محلى با اختصاص زمینهاى لازم، در جهت احداث کمپینگ، سرمایهگذارى نمودهاند، عدهاى از سندیکاهاى کارگرى نیز مراکزى را جهت گذرانیدن تعطیلات تشکیل داده اند.
یونان :
در یونان اقامتگاههاى جوانان بهعنوان مؤسساتى در جهت اجراء جهانگردى اجتماعى مورد استفاده قرار مىگیرد. این مؤسسات از طریق 'فدراسیون کلوپ اسکورسیون' و یا مالکیت بخش خصوصى اداره مىشوند. بهعلاوه از طریق دولت نیز مراکزى جهت گذرانیدن تعطیلات پیشبینى شده است و بالاخره در کنار سازمانهاى فوقالذکر مؤسسات عمومى دیگرى هم از طرف شهردارىها احداث گردیده است.
سوئیس :
در این کشور ویلاهاى تعطیلاتی، اقامتگاههاى جوانان و کمپینگها از طریق اتحادیهها، شهردارىها و سندیکاها اداره مىشوند.
اسپانیا :
به واسطه کاردانى و لیاقت Orba که برنامهریز 'جهانگردى ملی' است. توسعه فراوانى در این صنعت مشاهده مىشود. اجراء برنامه: 'اسپانیا را ببین تا اسپانیائى را بشناسی' (Conozca a Espana Visitate la Espana).
نمایشگر قدرت برنامهریزى این سازمان است. Orba قادر است پنجاه گشت ارزان قیمت و متناسب یک روزه، جهت خانوادهها ترتیب دهد و در صورت تقاضا با بهرهگیرى از اتاقهاى معینى از هتلها زمان این تورها را تا پانزده روز افزایش دهد.
ایتالیا:
اتحادیههائى که جهانگردى اجتماعى را در این کشور انجام مىدهند زیاد هستند.
Tuoring Club ltalianaیکى از قدیمىترین آنها است. در طى دوران تسلط فاشیزم بر ایتالیا، جهانگردى اجتماعى به سازمانى تحت عنوان 'تولید ملى بعد از کار' ٭ واگذار گردید. پس از جنگ جهانى دوم، جهانگردى اجتماعى توسط سندیکارى کارگران و مجمع بازسازى واردات CRAL احزاب سیاسی، و اتحادیههاى جوانان کاتولیک SCOUTS به حرکت درآمد.
٭ Opera Nazionale per il Dopolavoro
«تولید ملى پس از کار» در سال ۱۹۲۵ پایهگذارى شد در دهه ۱۹۳۰ با بهرهگیرى از کلیه وسایل حمل و نقل، تورهاى عظیمى را جابهجا نمود. این سازمان تنها در سال ۱۹۳۲ بیش از پنجاه هزار نفر را به مسافرت برد بخش عمدهاى از تعداد این مسافرتها با قطار انجام پذیرفت.
منبع:
