Bahram Abedini
مسجد جامع سرآور 18 کیلومتری شمال شرقی گلپایگان
مسجد جامع سرآور از لحاظ معماری و سقف بندی و ساختمان ستون و حمالهای چوبی بنا قابل توجه میباشد ، کتیبه زیبای منبر آن از نفایس هنری این مسجد بشمار است. در روی درب مسجد تاریخ سال 979 هجری قمری خوانده میشود.
منبر نفیس چوبی مسجد دارای کتیبه ای بخط نسخ میباشد، در پایان کتیبه سال 811 هجری قمری حک شده و همچنین روی حاشیه محجر و دو سمت منبر کتیبه دیگری نیز باقی است.
کتیبه منبر بخط نسخ برجسته چنین است :
1- الله مفتح الابواب
2- هذه العماره مسجد الجامع سرالوار
3- هذه الخیر المبارک ابراهیم بن علی سرالوری
4- فی تاریخ عشرین ذوالقعده سنه احدی عشر و ثمانمائه.
بقعه هفده تن
بنای هفده تن از ابنیه قرن یازدهم هجری قمری و زمان شاه عباس اول صفوی است، که بر طبق کتیبه سردر آن در سال 1032 هجری قمری ساخته شدهاست.
بر روی بنای هشت گوش بقعه گنبد کاشیکاری با شکوهی قرار گرفته، که از لحاظ ساختمانی و تزئین کاشیکاری بسی جالب و زیبا است . کتیبه منظوم فارسی مفصلی در توصیف شاه عباس اول صفوی در این بنا بیادگار مانده است و حاکی از احداث این بقعه بوسیله امام قلیخان سردار معروف آنزمان است.
مقبره امامزاده سید السادات
بنای این امامزاده که مربوط بدوران قرن هشتم هجری قمری میباشد دارای ایوان و غرفات دو طبقه و گلدسته و گنبدی ببلندی 9 متر میباشد. تزیینات سمت شمال شرقی و جنوب شرقی این بقعه از نظر ظرافت کار شایان کمال توجه است.
مناره سلجوقی
بنای مناره آجری دوره سلجوقی در عداد بلندترین مناره های قرن پنجم هجری قمری است که دارای دو در است و در درون آن پلکانی تعبیه شده است، قسمت پائین . بالای مناره مرمت گردیده است . این مناره دارای کتیبه آجری بخط کوفی است ، لیکن فاقد تاریخ میباشد، متن کتیبه آن از آیات کلام الله مجید است.
مسجد جامع گلپایگان
بنای جامع گلپایگان از مساجد مهم تاریخی دوران سلجوقی است، این مسجد دارای صحن و شبستان وسیع و گنبد بزرگ آجری نیز میباشد ، و متعلق بزمان محمد بن ملکشاه است، از حیث نکات فنی و ساختمانی دارای امتیازات فراوانی میباشد. از خصوصیات مسجد و گنبد آن دارا بودن کتیبه های کوفی آجری متعدد و تزیینات فراوان دوره سلجوقی است ، در متن کتیبه کوفی گنبد نام محمدبن ملکشاه خوانده میشود، دراطراف محراب بزرگ زیر گنبد در متن کتیبه ای نام بانی اینبنای عظیم را « ابونصر ابراهیم بن محمد بن ابراهیم » آوردهاند ، همچنین بر بدنه های مختلف شبستان نام بزرگان دین و جملات مذهبی را بخط کوفی آجری نوشته اند. در زمان فتحعلیشاه قاجار شبستانهای ساده طرفین گنبد و بناهای شرقی و غربی مسجد را احداث نموده و بر ساختمان گنبد عهد سلجوقی افزوده اند ، ساختمان گنبد سلجوقی متعلق باوائل قرن ششم هجری قمری است ( 498 - 511 هجری ) .
کاروانسرای قریه مهیار
در سی کیلومتری شهرضا بنای کاروانسرای مهیار که از نمونه های عالی و برجسته سبک معماری و ساختمانی سراهای کاروانی صفوی است باقیمانده است، ساختمان این بنای عظیم را که دارای صحن و سردر و حجرات و یک رشته تزئینات خاص میباشد بدوره شاه سلیمان صفوی نسبت میدهند.
بقعه شاهزاده ابراهیم و شاهزاده محمد
این بقعه در 15 کیلومتری جنوب شهرضا و سر راه اصفهان بشیراز قرار دارد شامل صحن و تعدادی حجره است ، و در قسمت شرقی آن صحن و رواقی ساخته شده که مدخل بقعه در این رواقی ساخته شده که مدخل بقعه در این رواق واقع میباشد.
گنبد آجری این بقعه دارای دوازده ترک و نظیر گنبد بابا رکن الدین در تخت فولاد اصفهان است. بنای اصلی این بقعه متعلق بدوران مغول است لیکن تزیینات درون رواق و گچبری و نقاشی آن از دوره صفویه است.
بقعه شهرضا
این بقعه در حد شمال شهرستان شهرضا سر راه اصفهان بشیراز قرار گرفته دارای سردر و صحن با صفا و گنبد کاشیکاری میباشد و متعلق باواخر دوره صفوی است.
در این بقعه گذشته از کتیبه ضریح ، کتیبه های دیگری از نظم و نثر بردرهای خاتم و الواح ثبت شده ، که معرف تعمیرات و آئینه کاری و تهیه ضریح نقره و سایر اصلاحات این آستانه در قرن سیزدهم و چهاردهم هجری قمری میباشد.
مسجد امام حسن ( ع ) و مناره آن
مسجد اما حسن از بناهای قرن ششم هجری میباشد، این مسجد دارای سردری زیبا مزین بکتیبه هایی بخط کوفی در متن کاشی فیروزه ای است، سردر و باقیمانده مناره و شبستان و محراب گچبری آن نماینده کامل و جالب ساختمان های دوره سلجوقی و تزیینات آن عهد است.
مسجد پامنار زواره
زواره مسجد پامنار 190 کیلومتری اصفهان ثبت تاریخی 108
در مسجد پامنار که اساس آن متعلق بدوره سلجوقیان است و دارایشش ایوان در ضلع جنوبی و مناره ای از آجر میباشد، یک رشته تزیینات هنری از نوع گچبریهای ظریف در محراب و داخل ایوانها دیده میشود، بالاخص خطوط ثلث گچبری داخل هلال محراب جلب توجه می نماید.
مناره این مسجد در سال 461 هجری قمری بنا شده و از نظر قدمت دومین مناره ایران است ( اولین مناره متعلق بمسجد ساوه است که مورخ بسال 453 هجری قمری است) . کتیبه کوفی آجری مورخ این مناره در عداد زیباترین کتیبه های قرن پنجم هجری قمری بشمار میرود.
